Հրատապ լուրեր:

Արթուր Հայրապետյան. Մեզ անհրաժեշտ է ուղիղ նայել մեր խնդիրներին, չշրջանցել դրանք և հույսներս չդնել օտարների վրա


, | Հրապարակվել է: 11:57 PM, April 12, 2019

IMG

Զրույց գրող, լրագրող, կինոդրամատուրգ Արթուր Հայրապետյանի հետ:

Ամենավտանգավոր մարդը վախկոտ մարդն է՝ մատնող, ինքն իրենից մշտապես գոհ, արդարացումներն էլ՝ մատնոց՝ սուտ, ինչպես իր կյանքը։ Գանգի հիմքի ճողվածք ստանալու պես մի բան, բայց` ոչ երբեք ողնաշարի, որովհետեւ վախկոտ մարդիկ ողնաշար չեն ունենում, իրենց մոտ ամեն բան հարթ է։


Գոյություն ունի արդյո՞ք ազգի էթնիկ հավաքական կերպար: Ինչպիսի՞ն է այդ կերպարը: 
Ա. Հ. Եթե խոսում ենք այսօրվա մասին, ցավոք պիտի ասեմ, որ մենք հեռացել ենք մեր էթնիկ բուն կերպարից: Անգամ այսօր ստեղծվող գրականությունը զուրկ է հերոսից: Դա, իմ կարծիքով, բխում է ստեղծագործողի վերաբերմունքից: «Մտավորական» բառը մենք շատ ենք շահարկում, մինչդեռ իրական մտավորականը պետք է հե´նց ինքը կրողը լինի այդ կերպարի` թեկուզ մասամբ: Եթե անկեղծ լինենք, այսօրվա մտավորականը, կոնկրետ` գրողը, ո´չ իր ընթերցողի հետ է, ո´չ ժողովրդի, նա գրեթե չունի ազգային հիշողություն, չունի ապագայի մասին հստակ պատկերացումներ, իհարկե` երբեմն նաև հասկանալի պատճառներով: Հետևաբար, չի ստեղծվում այն գրական կերպարը, որ մենք կուզեինք ունենալ: Ես ինքս գրող եմ, բայց դեռ չի ստացվում հասնել այն կերպարի կերտմանը, որը ես կուզեի, որին կհավատար իմ ընթերցողը:


Մշտապես քարոզվում է ազգային մշակույթի պահպանման կարևորությունը: Մենք ինքներս գիտենք, որ դա անհրաժեշտություն է: Հատկապես ի՞նչ ազգային շահ է ակնկալվում դրա հետևանքում և ի՞նչ մեթոդներով է դա ճիշտ իրականացնել:
Ա. Հ. Այո´, ազգային մշակույթի պահպանումը կարևոր խնդիր է, որովհետև մշակույթ ասելով մենք երբեք պետք է նկատի չունենանք միայն արվեստը: Մշակույթը ազգային արժեքների ամբողջությունն է, որ իր մեջ ներառում է գիտությունը, ազգային ծեսը, գենետիկան, արվեստը: Սա պահպանել նշանակում է պահպանել ազգային դիմանկարը: Սակայն, քանի որ, ինչպես նշեցի, մենք կորցրել ենք մեր ինքնանկարը, մեզ համար դրա պահպանումն ավելի բարդ է դառնում: Սա ոչ միայն ստեղծագործողի, գիտնականի, արարողի խնդիրն է, այլ նաև այդ ստեղծագործողների ու արարողների գործունեությունը համակարգող պետական կառույցների: Հենց այդ պատճառով է, որ օտարներն առնում են մեր ուղեղները. երիտասարդ գիտնականները լքում են հայրենիքը: Ես լքողներին չեմ մեղադրում. բացի արարելուց կա նաև կեցության խնդիր. ապրել է պետք: Ազգային մշակույթի պահպանումը, բնականաբար, հետապնդում է ազգային շահ: Մենք ունենք հզոր ռեսուրսներ, սակայն գրեթե զուրկ ենք դրանք արժանավոր կերպով ներկայացնելու դիվանագիտությունից: Գուցե ընթերցողը կարդա ու ասի ինձ` «ի՞նչ ելք ես տեսնում»: Ես կպատասխանեմ` «դա առաջին հերթին պետության խնդիրն է: Երբ պետական օղակներում տեղավորված են երկրի ու ազգային շահի հանդեպ ոչ սրտացավ ու չկարդացած մարդիկ, արդյունքը սրանից ավել լինել չի կարող, և ելքն էլ դեռ հեռու կլինի իրագործումից…»:


Կա արդյո՞ք ձևավորված մշակութային քաղաքականություն, որը ստանձնում է սերունդների հոգևոր դաստիարակման դերը: 
Ա. Հ. Ո´չ, չկա: Այդ դաստիարակման պրոցեսը պետք է սկսվի մանկապարտեզներից ու դպրոցներից: Ցավոք, մենք մեր երկրում ինքներս սպանում ենք մեր արժեքները: Արվեստի դպրոցներում վարձավճարներն են ավելանում, ինչի հետևանքում շատ ծնողներ պարզապես կտրում են իրենց երեխաներին մշակույթից: Ինչի՞ մասին է խոսքը, երբ ակնհայտ, մեր աչքի առջև օրեցօր քանդվում են մշակութային կարևոր արժեքներ ունեցող կառույցներ: Ես չէի ուզենա զրույցը քաղաքականացնել, սակայն այս հարցերը դիտարկել քաղաքական, պետական ենթատեքստից դուրս, անկարելի է:


Արվեստը, մասնավորապես գրականությունը նաև խնդիրների մասին բարձրաձայնելու միջոց է, սակայն երբեմն ստեղծագործողի իրատեսությունը որակվում է որպես ազգային դավաճանություն: Արդյո՞ք հայրենասիրություն է խնդիրները քողարկելը, դրանք տեսնելն ու դրանց մասին լռելը:
Ա. Հ. Մենք ամիսներ առաջ ձեր ասածի նախադեպն ունեցանք: Ես դրա մասին ոչ մի տեղ չխոսեցի, որովհետև առանց այն էլ խոսողները շատ էին, սակայն հիմա անդրադարձ կանեմ և մասնավոր օրինակի վրա կենտրոնանալով` կպատասխանեմ ձեր այս հարցին: Հուսիկ Արան, ով շատերից տաղանդավոր, ինտելեգենտ, կարդացած ու համեստ մտավորական է, իր բանաստեղծությամբ տվեց մեր հայրենիքի ներկա իրականության հստակ նկարագիրը: Դրանից, չգիտես ինչու, ոմանք խրտնեցին: Եթե աղմուկ բարձրացնեին միայն ընթերցողները, ինչ-որ տեղ գուցե հասկանայի, բայց երբ գրողը, լավ պատկերացնում է այն ամենն, ինչ նկարագրված է ստեղծագործության մեջ և ներքուստ, վստահ եմ, որ համաձայն է այդ նկարագրության հետ, գրչակից ընկերոջ արարքը բնութագրում է որպես էշություն կամ թշնամանք երկրի հանդեպ, դա ես հայրենասիրություն համարել չեմ կարող: Դա բացահայտ խնդիրների քողարկում է, ոչ այլ ինչ: Մնալով կորրեկտության սահմաններում` ասեմ, որ կոծկելը երբեք մեզ ավելի լավ վիճակի չի հասցնի, քան խնդիրների մասին բարձրաձայնելը, մանավանդ` գրականության միջոցով:


Չեք կարծու՞մ, որ ազգային վախը` «թշնամին կիմանա», հսկայական պատնեշ ու մեկուսացում է առաջացրել մեր և համաշխարհային արվեստի միջև: Ինչպե՞ս են այլ ազգերն այսօր ճանաչում Հայաստանը` անցյալո՞վ, ցեղասպանության խնդրո՞վ, թե՞…
Ա. Հ. Մենք միշտ ունեցել ենք այդ վախը: Աշխարհի փորձը ցույց է տվել, որ բոլոր այն ազգերը, ովքեր խոսել են իրենց խնդիրների մասին` առանց գերարժեքության ու թերարժեքության պճնանքով, շատ արագ զարգացում են գրանցել բոլոր ոլորտներում` արվեստ, գիտություն, տնտեսություն և այլն: Եթե մեզ թվում է, որ մեր թշնամին չգիտի մեր մասին, մենք դարձյալ միամտություն ենք անում: Մեզ անհրաժեշտ է ուղիղ նայել մեր խնդիրներին, չշրջանցել դրանք և հույսներս չդնել օտարների վրա: Ցավոք, շատ տեղերում, իսկապես, մեզ ճանաչում են ցեղասպանության փաստի արդյունքում, սակայն կարող էին ճանաչել մեր գիտական ու արվեստի նվաճումներով: Մենք անգամ մեր մասին պատմող մի արժեքավոր ֆիլմ չունենք: Մեծ-մեծ խոսում ենք, որ դարեր ի վեր քրիստոնյա ժողովուրդ ենք, ունենք Նարեկացի, Կոմիտաս, սակայն օդանավակայանից դեպի Երևան եկող ճանապարհը տրված է ոչ ավել, ոչ պակաս կահույքագործներին: Ես հենց այստեղ էլ թերևս լռեմ…



2018թ.: